Kultura, rozrywka, hobby | www.cooltural.pl
Happening jako forma sztuki

Happening jako forma sztuki

Początków happeningu można doszukiwać się już w okresie międzywojennym. Jednak dopiero lata 50. przyniosły rozwój tej formy wypowiedzi artystycznej.

Definicji happeningu jest wiele, najszersza z nich mówi o interakcji kilku dziedzin sztuki - muzyki, malarstwa, gry scenicznej z elementami improwizacji - tworzących logiczną całość o określonym przekazie, zamkniętą w strukturach czasowych oraz "na żywo" konfrontowaną z publicznością.

Wywodzi się z kontestacji sztuki jako ekspozycji gotowego dzieła. Podczas happeningu publiczność jest nie tylko widownią, ale i uczestnikami, na bieżąco obserwuje cały proces twórczy i może się w niego włączyć, nadając mu nowych wymiarów i znaczeń.

Jednym z pierwszych i najsłynniejszych happeningów było wykonanie utworu 4'33" Johna Cage'a. Dokładnie tyle czasu twórca siedział przy zamkniętym pianinie, towarzyszyły mu tylko naturalne szmery z sali - to publiczność była utworem. Podobny patent zastosował Yves Klein, organizując wernisaż w pustej galerii, tym samym zmuszając widzów do przyjęcia funkcji eksponatów.

Wyjmowanie pewnych zdarzeń z codziennego kontekstu i prezentowanie ich samoistnie, prowokacja, przedstawienie aktu twórczego w jednorazowej i niepowtarzalnej formie, wytrącenie widowni z zastałych ról i zmuszenie do współuczestnictwa w wydarzeniu - to wszystko cechowało działania najsłynniejszych happenerów, takich jak Allan Kaprow, Dick Higgins czy Joseph Beuys.

Szczyt rozwoju idei happeningu przypadł na okres kontestacyjnych ruchów końca lat sześćdziesiątych, kiedy protesty przeciwko wojnie w Wietnamie i wola zrównania praw obywatelskich aktywizowała niekonwencjonalnie działające środowiska artystyczne.

Jednym z najsłynniejszych polskich twórców happeningu był reżyser teatralny Tadeusz Kantor. Podczas spektaklu, wykorzystując odwróconą uwagę widzów, zamurowywał drzwi, oświadczając, że "sytuacja jest bez wyjścia". W czasach stanu wojennego kierowana przez Waldemara Frydrycha Pomarańczowa Alternatywa przedstawiała akcje obnażające absurdy systemu, a jednocześnie niebędące bezpośrednią manifestacją polityczną.

Bardzo często happeningi wykorzystywane są przez wszelkiego rodzaju ugrupowania kontrkulturowe, chcące w ten sposób zwrócić uwagę biernej publiczności na problemy społeczne czy ekologiczne. Widz/uczestnik zostaje skonfrontowany z problemem jako jego część, przez co przekaz jest znacznie bardziej sugestywny. Stosowany jest także jako forma aktywizowania młodzieży w placówkach edukacyjnych i domach kultury, odarta w prawdzie z prowokacyjności, ale angażująca do twórczego przedstawiania pewnych zagadnień i mająca niezaprzeczalny walor poznawczy dla uczestników.

Obecnie jedną z najpopularniejszych form happeningu są tzw. flash moby - spontaniczne wykonywanie tych samych czynności przez wiele nieznających się osób w miejscu publicznym. Organizowanie ich umożliwiają nowoczesne technologie komunikacyjne - Internet i telefony. Pozbawione jakichkolwiek społecznych czy artystycznych konotacji, są one jedynie bezrefleksyjnym cieniem czasów, kiedy ta forma sztuki chciała opowiadać o rzeczach istotnych dla zmiany świata. 

 

tekst: RP

zdjęcie: depositphotos

Komentarze